Spis treści
Rozwiązanie stosunku pracy z IOD - dlaczego polskie prawo wymaga doprecyzowania
Pozycja inspektora ochrony danych w organizacji od lat budzi poważne wątpliwości praktyczne. Choć RODO wprost zakłada niezależność IOD oraz zakaz jego karania lub odwoływania za wykonywanie zadań, to w wielu państwach – w tym w Polsce – brak jest przepisów krajowych, które przekładałyby tę zasadę na grunt prawa pracy. W efekcie ochrona IOD przed nieuzasadnionym rozwiązaniem stosunku pracy bywa iluzoryczna.
Na ten problem zwrócił uwagę Mirosław Wróblewski, wskazując na potrzebę pilnego doprecyzowania przepisów krajowych. Impulsem do tej refleksji stało się istotne orzeczenie Trybunału EFTA z 16 grudnia 2025 r. wydane w sprawie E-5/25 Silbernagl, dotyczące dopuszczalności rozwiązywania stosunku pracy z inspektorem ochrony danych.
Wyrok Trybunału EFTA jako punkt odniesienia
Sprawa rozpatrywana przez Trybunał EFTA dotyczyła Rainera Silbernagla, inspektora ochrony danych Uniwersytetu Liechtensteinu, który zakwestionował możliwość rozwiązania z nim stosunku pracy. Kluczowe pytanie sprowadzało się do tego, czy IOD może zostać odwołany z przyczyn niezwiązanych z wykonywaniem jego zadań, a jeżeli tak – na jakich warunkach.
Trybunał przyjął stanowisko wyważone, ale jednocześnie bardzo istotne z perspektywy praktyki. Uznał bowiem, że:
- rozwiązanie stosunku pracy z IOD może nastąpić nawet bez uzasadnionej przyczyny, o ile nie jest ono powiązane z wykonywaniem przez niego zadań wynikających z RODO;
- dopuszczalne jest również rozwiązanie stosunku pracy z uzasadnionej przyczyny, pod warunkiem że takie uregulowanie nie zagraża realizacji celów RODO, w szczególności niezależności inspektora.
Tym samym Trybunał jednoznacznie potwierdził, że przepisy krajowe mogą – a nawet powinny – precyzować warunki rozwiązywania stosunku pracy z IOD, by zapewnić rzeczywistą ochronę tej funkcji.
Polska luka legislacyjna
Na tle tego orzeczenia szczególnie wyraźnie rysuje się problem polskiego porządku prawnego. Jak podkreśla Prezes UODO, w przeciwieństwie do rozwiązań przyjętych w niektórych państwach europejskich, polskie przepisy nie zawierają żadnych regulacji odnoszących się wprost do trwałości zatrudnienia inspektora ochrony danych.
Jedyną normą, na którą można się powołać, pozostaje art. 38 ust. 3 RODO, który zakazuje karania lub odwoływania IOD za wykonywanie jego zadań. Przepis ten, choć fundamentalny, ma charakter ogólny i w praktyce rodzi liczne spory interpretacyjne. Nie odpowiada bowiem na pytania, które z punktu widzenia prawa pracy są kluczowe: czy każda przyczyna wypowiedzenia jest dopuszczalna, jak badać jej związek z działalnością IOD oraz jakie środki ochrony przysługują inspektorowi w razie sporu.
Niezależność IOD a stabilność zatrudnienia
W ocenie Prezesa UODO brak doprecyzowanych przepisów krajowych osłabia jedną z najważniejszych gwarancji niezależności inspektora ochrony danych – trwałość podstawy zatrudnienia. Jeżeli IOD nie ma ochrony przed odwołaniem, to w praktyce może znaleźć się pod presją decyzyjną ze strony administratora danych. Taka sytuacja godzi w sens całej instytucji IOD. Inspektor, który obawia się utraty pracy, nie jest w stanie w pełni swobodnie formułować krytycznych ocen, zgłaszać naruszeń czy rekomendować działań niepopularnych z punktu widzenia organizacji. Stabilność zatrudnienia nie jest więc przywilejem, lecz instrumentem zapewniającym skuteczność nadzoru nad przetwarzaniem danych osobowych.
Potrzeba jasnych reguł w prawie krajowym
Wystąpienie Prezesa UODO do wiceministra spraw zagranicznych Ignacego Niemczyckiego – który zwrócił się o analizę skutków wyroku Trybunału EFTA dla Polski – pokazuje, że problem ma wymiar systemowy. Z orzeczenia jednoznacznie wynika, że państwa członkowskie mogą wprowadzać regulacje doprecyzowujące, kiedy i na jakich zasadach możliwe jest rozwiązanie stosunku pracy z IOD.
W polskich realiach oznaczałoby to konieczność stworzenia przepisów, które jasno rozróżniałyby:
- rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn niezwiązanych z wykonywaniem zadań IOD,
- rozwiązanie z przyczyn uzasadnionych, ale niepodważających niezależności tej funkcji.
Takie rozwiązania zwiększyłyby pewność prawa zarówno po stronie inspektorów, jak i pracodawców, a jednocześnie wzmocniłyby realizację celów RODO.
Znaczenie dla praktyki ochrony danych
Postulat Prezesa UODO nie jest wyłącznie akademicką dyskusją o wykładni przepisów. Ma on bezpośrednie znaczenie dla jakości ochrony danych osobowych w Polsce. Im silniejsza i bardziej jednoznaczna ochrona pozycji IOD, tym większa szansa na to, że inspektor będzie rzeczywistym, a nie tylko formalnym strażnikiem zgodności.
Doprecyzowanie przepisów dotyczących rozwiązywania stosunku pracy z IOD mogłoby ograniczyć nadużycia, wzmocnić niezależność tej funkcji i podnieść standardy ochrony danych osobowych w organizacjach. W dłuższej perspektywie służyłoby to nie tylko inspektorom, ale przede wszystkim osobom fizycznym, których dane są przetwarzane – a to właśnie ten cel leży u podstaw RODO.
